1- واقعیتهای تاریخی که هیچ مجالی برای شک و تردید باقی نمی2- گذارند،3- بیان می4- کنند که اسلام در مدت زمانی کوتاه،5- توانست با شکوه6- ترین و طولانی7- ترین تمدن را در تاریخ بنیان8- گذاری کند. دانش فراوان در زمینه9- های مختلف علوم و فنون که مسلمین از خود بر جای گذاشته10- اند هنوز هم شواهدی هستند که حاضر پیش11- رو داریم و کتابخانه12- های دنیا هزاران نسخة خطی عربی - اسلامی را در بر می13- گیرند که نشان می14- دهند تا چه اندازه تمدن مسلمین ریشه15- دار و اصیل بوده است. آثار اسلامی پراکنده در تمام دنیای اسلامی نیز به عظمت آنچه هنر اسلامی بدان دست یافته است شهادت می16- دهند.
تمدن مسلمین در اندس، و آثار بر جای مانده از آن تا به امروز نیز، در خود اروپا شاهد بر ادعای ما است. اروپا در قرن دوازده و سیزده فعالانه شروع به ترجمه علوم مسلمین کرد و تمدن جدید خود را براساس آن، بنا نهاد.
17- قرآن کریم،18- علم و علماء را بسیار گرامی می19- دارد و انسان را بر تدبر در هستی و تحقیق در آن و آبادانی زمین تشویق می20- کند و اولین آیات قرآن که نازل شدند،21- انسانها را به اهمیت علم و خواندن و تدبر یادآوری می22- کنند. این آیات پیام مهمی داشتند که از همان ابتدا،23- مسلمانان متوجه آن شدند و همچنین یاری رسانی اسلام به رشد تمدن،24- از لحاظ مادی و معنوی،25- نیاز به دلیل ندارد.
26- اسلام تاوان عقب27- ماندگی مسلمین را در عصر حاضر،28- به عهده نمی29- گیرد. چون اسلام مخالف تمام انواع عقب30- ماندگی است. آنگاه که مسلمانان از درک معنای واقعی اسلام عاجز شدند،31- از زندگی عقب افتادند.
مالک بن نبی - مفکر جزائری - در این مورد صادقانه اظهار نظر میکند و میگوید : عقبماندگیای که امروز مسلمانان از آن رنج میبرند، سبب آن اسلام نیست بلکه این، سزایی است شایسته از ناحیه اسلام بر مسلمین، به سبب اینکه اسلام را رها کردهاند نه به سبب تمسک به آن همچنانکه برخی نادان میپندارند. پس عقبماندگی مسلمین هیچ ربطی به اسلام ندارد.
32- اسلام بر روی هر توسعه33- ی تمدنی که خیر و سعادت انسان را در بر گیرد باز بوده و همچنان باز خواهد ماند. هر گاه مسلمانان اسباب واقعی عقب ماندگی خود را بررسی کنند،34- اسلام را بین این اسباب نخواهند یافت. عوامل خارجی زیادی وجود دارند که اکثر آنها بر جای مانده از دوران استعماری هستند که سرزمینهای اسلامی را از پیشرفت باز داشتند. و این به نوبه خود - به اضافه بعضی عوامل خارجی - باعث شدند که مسلمانان عناصر مثبت و ارزشهای محرک در اسلام را فراموش کنند.
35- جائز نیست،36- اسلام با واقع اسف بار امروز دنیای اسلام آمیخته شود. عقب37- ماندگی38- ای که امروز مسلمانان از آن رنج می39- برند،40- مرحله41- ای از تاریخ آنان به شمار می42- آید و هرگز به معنای این نیست که تا ابد اینطور باقی خواهند ماند. جائز نیست،43- اسلام متهم شود به اینکه عامل عقب44- ماندگی مسلمین شده است،45- همچنانکه جائز نیست که در عقب46- ماندگی کشوهای امریکای لاتین مسیحیت متهم گردد.
امانت علمی ایجاب میکند که حکم بر موضعگیری اسلام نسبت به تمدن، براساس بررسی موضوعی اصول اسلام، و از روی انصاف صورت گیرد نه بر اساس شایعات، اتهامات و پیش داوریهای باشد که هیچ ربطی به حقیقت ندارند