در قرآن قاعدة اساسی و صریح نسبت به آزادی در انتخاب دین وجود دارد که میفرماید : :
لا اکراه فی الدینالبقره / 256.
در دین هیچ اجباری نیست. به همین سبب، اسلام ایمان و عدم ایمان را از اموری قرار داده است که ارتباط اساسی به خواست خود انسان و میل و رضایت درونی او دارد.
من شاءَ فلیؤ مِنْ و من شاءَ فلیکفرْالکهف 29.
هر کس میخواهد ایمان بیاورد و هر کس میخواهد کافر شود.
قرآن، پیامبر (ص) را به این حقیقت متوجه ساخته است و بیان کرده که بر تو فقط تبلیغ دعوت واجب است و تو نمیتوانی مردم را به گرویدن به اسلام اجبار کنید.
افأنت تُکرهُ الناسَ حتی یکونوا مؤمنینَ یونس / 99.
(ای پیامبر) تو میخواهی مردمان را مجبور سازی که ایمان بیاورند؟ (این کار از دست تو ساخته نیست)
لست علیهم بمسیطر الغاشیه / 22.
تو بر آنان چیره و مسلط نیستی.
فان اعرضوا فَما أرسلناکَ علیهم حفیظاً إنْ علیک إلّا البلاغالشوری / 48
اگر (مشرکان از پذیرش دعوت تو) روی گردان شدند (باک مدار و غمگین مشو) چرا که ما تو را به عنوان مراقب و مواظب ایشان نفرستادهایم. بر تو پیام باشد و بس.
از آیات فوق روشن میشود که کتاب مقدس مسلمین، اجبار گرویدن به اسلام را با قاطعیت و بدون چون و چرا رد کرده است.
2- اسلام برای دعوت به دین و نشر آن خط مشی مشخص کرده که تبعیت از آن را بر کلیة مسلمین فرض نموده است. این خط مشی قرآنی از پیروان خود میخواهد که براساس حکمت، اندرز زیبا، و گفتار نیک مردمان را به دین اسلام فرا خوانند.
أدعُ إلی سبیلِ ربک بالحکمهِ و الموعظه الحسنه و جاد لهم بالتی هی أحسن النحل / 125.
(ای پیامبر) مردمان را با سخنان استوار و به جا و اندرزهای نیکو و زیبا به راه پروردگارت فراخوان و با ایشان با شیوة هر چه نیکوتر گفتگو کن.
و قولوا للناس حسناً البقره / 83
به مردم نیک بگویید.
بیش از صد و بیست آیه در قرآن کریم بیان میکنند که اسلام براساس رضایت قلبی و آموزش محض انتشار یافته است و بعد از عرضه شدن اسلام بر مردم، آنها به حال خود رها شدهاند تا در پذیرش و رد آن، کاملاً آزاد باشند. و بعد از فتح مکه، پیامبر (ص) اهل مکه را به حال خود رها کرد و فرمود : «اذهبوا فأنتم الطلقاء» : بروید، شما آزادید و بعد از پیروزی سرنوشت ساز بر آنان، کسی را به اسلام مجبور نکرد.
3- اتفاق نیفتاده که مسلمانان حتی یک نفر مسیحی یا یهودی را به اسلام مجبور کرده باشند. از این رو،4- خلیفة دوم عمر بن بن خطاب به مسیحیهای ساکن بیت المقدس امان داد و گفت : «زندگی،5- مسیحیها،6- کلیساها و صلیبهای آنان در امان هستند به هیچ کس به سبب دینش ضرر نمی7- رسد و بر انجام کاری ناگزیر نمی8- گردد». همچنانکه پیامبر (ص) در اولین قانون مدینه،9- بعد از هجرت،10- قید کرد که یهودیها و مسلمانان با هم جامعة مدینه را تشکیل می11- دهند. و به حق آنان در ماندن بر دینشان،12- اعتراف کرد.
4- خانم خاورشناس آلمانی زیجرید هونکه در کتاب خود، (الله مختلف تماماً) مقولهی انتشار اسلام با شمشیر را رد میکند و میگوید : مهربانی و گذشت عربی نقش سر نوشت سازی در انتشار اسلام داشته است. و این، کاملاً بر خلاف پنداری است که میگوید : اسلام با آتش و شمشیر منتشر شده است. این پندار، تبدیل به یک مسألة مغلطه آمیز خشک، علیه اسلام شده است و در ادامه میگوید : پیروان ادیان دیگر، مسیحیها یهودیها، صائبین و بتپرستها - خودشان بر گرویدن به اسلام اصرار کردهاند.
و این، مشهور است که لشکریان اسلام هرگز به جنوب آسیا یا غرب آفریقا نرفتهاند بلکه اسلام در آنجا از طریق بازرگانان مسلمان منتشر شده است. بعد از آنکه مردم از آنان رفتار نیک، اخلاق زیبا و برخورد درست میدیدند، جذب آنان میشدند و با رضایت کامل دین اسلام را میپذیرفتند.